XÃ ĐÔNG LỖ
Dư địa chí xã Đông Lỗ
Ngày đăng: 08:59 15/05/2015 | Lượt xem: 11186

Xã ĐÔNG LỖ
20191205 142349

1.Điều kiện tự nhiên

Đông Lỗ là vùng đất chiêm trũng, nằm ở phía đông nam huyện Ứng Hòa, có diện tích tự nhiên 7,08km2, dân số là 5.267 người (năm 2012). Phía tây nam giáp xã Đại Cường; phía tây giáp xã Kim Đường; phía tây bắc giáp xã Minh Đức; phía đông bắc giáp xã Châu Can (huyện Phú Xuyên); phía nam giáp xã Duy Hải (huyện Duy Tiên); phía tây nam giáp xã Đại Cương (huyện Kim Bảng).

Cách quốc lộ 1A khoảng 3km về phía đông, địa hình của xã bị chia cắt làm hai khu vực bởi sông Nhuệ, thôn Thống Nhất ở phía đông, các thôn còn lại ở phía tây. Nhờ đó Đông Lỗ rất thuận lợi trong giao lưu về chính trị, kinh tế, văn hóa với các địa phương phụ cận và là vị trí trọng yếu về quân sự.

2.Lịch sử hình thành

Căn cứ các di chỉ khảo cổ học ở các vùng lân cận như ở Tu Lễ, Châu Can (Phú Xuyên), Đọi Sơn (Duy Tiên), cùng với những truyền thuyết trong dân gian cho thấy dân cư đến sinh sống ở các xóm làng thuộc xã Đông Lỗ và toàn tiểu vùng từ thời Hùng Vương dựng nước.

Với lịch sử lâu đời, các làng hình thành gắn liền với công cuộc khẩn hoang, mở mang đồng ruộng và địa bàn cư trú. Trong đó, hình thành sớm là làng Ngọc Trục với tên nôm là Kẻ Sổ, làng Viên Đình có tên nôm là Kẻ Kiệu (biến âm gọi là Kẻ Kẹo), làng Thống Nhất có tên nôm là Kẻ Chuối, Mạnh Tân cũng là làng chài cổ lâu đời. Còn thôn Nhân Trai được hình thành từ hai cụm dân cư là Nhân Trại và Ngọc Đường, đến cuối thế kỷ XVII sáp nhập làm một lấy tên là Nhân Trai.

Trước Cách mạng tháng Tám (1945), mỗi thôn là một đơn vị hành chính cơ sở, thuộc tổng Đông lỗ, phủ Ứng Hòa. Đến tháng 3-1946, các thôn Nhân Trai, Ngọc Trục, Mạnh Tân, Nhuế Lưu và Tiêu Thiều hợp thành xã Đông Lỗ. Tháng 11-1948, hai thôn Viên Đình và Đào Xá của xã Hùng Vương sáp nhập vào Đông Lỗ. Năm 1959, hai thôn Nhuế Lưu và Tiêu Thiều hợp thành thôn Thống Nhất. Từ đó, Đông Lỗ ổn định như ngày nay.

3. Truyền thống văn hóa

Kể từ khi con người đặt chân đến mảnh đất này, các thế hệ nhân dân Đông Lỗ đã phải đương đầu với bao thiên tai địch họa. Quá trình đấu tranh đó đã hun đúc nên bản chất tốt đẹp và những giá trị truyền thống quý báu.

Xuất phát từ yêu cầu khai phá và cải tạo đồng ruộng, đòi hỏi cộng đồng ý chí, sức lực của làng xã, dòng tộc vì vậy tinh thần đoàn kết dần trở thành truyền thống tốt đẹp của người Đông Lỗ.

Người dân Đông Lỗ chủ yếu sống bằng sản xuất nông nghiệp nhưng với bản chất cần cù, khéo léo và sáng tạo, bên cạnh nghề trồng lúa nước, nhân dân Đông Lỗ còn phát triển nghề mộc ở Nhân Trai, Ngọc Trục, Viên Đình; nghề làm đàn ở Đào Xá, Viên Đình; nghề rèn, chài lưới ở Mạnh Tân… Trong đó, nghề làm đàn ở Đào Xá đã phát triển thành làng nghề sản xuất nhạc cụ dân tộc. Sự khéo léo, tài hoa của người Đông Lỗ còn thể hiện qua những công trình văn hóa nghệ thuật điêu khắc tinh xảo, như đình làng Viên Đình, đình làng Thống Nhất đã được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử, kiến trúc.

Truyền thống kiên cường trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm đã ăn sâu vào tâm thức của các thế hệ người dân Đông Lỗ. Trong cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng chống quân xâm lược nhà Hán, ở Đông Lỗ có hai mẹ con bà Hồng Nương và Cung Băng đã có đóng góp quan trọng đối với nghĩa quân, trở thành nữ tướng tài giỏi. Truyền thống yêu nước ấy vẫn còn in đậm trong các lễ hội và tục thờ Thành Hoàng làng ở các thôn. Truyền thống ấy càng được phát huy cao độ trong các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ và bảo vệ tổ quốc.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, với vị trí trọng yếu về quân sự là vành đai bảo vệ khu du kích của ta ở Khu Cháy, Đông Lỗ đã chịu nhiều cuộc tấn công càn quét, triệt phá quyết liệt của địch với dã tâm biến Đông Lỗ thành “Khu trắng”. Vượt lên những khó khăn nguy hiểm nhân dân Đông Lỗ phối hợp với bộ đội nhiều lần chiến đấu ngăn chặn, bẻ gãy các đợt hành quân càn quét của địch. Trong đó, trận chống càn Căng-gu-ru ở Viên Đình ngày 28-5-1952 đã đi vào lịch sử. Với tinh thần “gan vàng, dạ sắt”, bộ đội, du kích Đông Lỗ suốt từ sáng đến 5 giờ chiều đã liên tiếp đánh trả 11 đợt tấn công của địch, giành giật với địch từng bờ ao, bụi tre, góc nhà, mô đất. Trong trận này ta đã tiêu diệt được 200 tên địch, nhưng 58 bộ đội và du kích đã hy sinh anh dũng bảo vệ xóm, làng. Đây cũng là trận chống càn lớn nhất của tỉnh Hà Đông trong đợt này. Những chiến công oanh liệt của nhân dân Đông Lỗ đã góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Năm 2004, Đông Lỗ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ chống Pháp.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước và bảo vệ tổ quốc nhân dân Đông Lỗ lại tiễn đưa hàng ngàn thanh niên lên đường đánh giặc bảo vệ Tổ quốc, hàng trăm người đã hy sinh anh dũng trên các chiến trường để góp phần đem lại độc lập, thống nhất hòa bình cho đất nước.

Tự hào về những giá trị truyền thống văn hóa lâu đời, truyền thống anh dũng, kiên cường cách mạng của quê hương, ngày nay nhân dân Đông Lỗ đang vững bước trên con đường đổi mới, ra sức thi đua lao động sản xuất, đóng góp trí tuệ, công sức cho sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, xây dựng quê hương ngày càng văn minh, giàu mạnh.